Winksels
  • 1418
  • 0
  • 0
  • 4

Betrokken

Mark
Milou Reiche
Charlotte
Irene
Jana Smit

Jouw wereld is niet mijn wereld - Kwantummechanica en de menselijke geest

Hoe krijg je iets uit niets? Je kunt er als projectleider soms wanhopig van worden. Hoe krijg je die nieuwe social software nu aan het draaien in de organisatie? Voor wetenschapsjournaliste Amanda Gefter speelde de vraag naar de aard van het Niets op een fundamenteler niveau. Als Amerikaanse puber geloofde ze in Niets. Waarop haar vader haar voorstelde om te ontdekken waar het Niets uit bestaat. Een geweldig boek is het resultaat. Afgelopen zomer is het in het Nederlands vertaald: In Einsteins Achtertuin. En alhoewel het boek over die-hard natuurkunde gaat, waarin de meest recente inzichten in de kwamtumfysica aan bod komen, is het uiteindelijk minstens zo zeer een boek dat over ons, de mens, gaat. Wat kunnen we leren van de natuurkunde?

Op zondag 17 augustus zat wetenschapsjournaliste en wiskundemeisje Ionica Smeets aan tafel bij Zomergasten. Een prachtige uitzending, waarin onder meer nog eens de kloof ter discussie werd gesteld tussen intellectuelen en politici enerzijds, en beta-wetenschappers en nerds anderzijds. Een kloof die wat mij betreft niet snel genoeg gedicht kan worden. Het bevreemdt mij altijd weer hoe 'moeilijk' men het heeft met 'slecht zijn met letters', en hoe makkelijk er over 'slecht zijn met cijfers' heen gestapt wordt. Blijkbaar denken we dat wiskunde dan misschien wel aan de grondslag ligt van de natuur, maar dat wij mensen daar boven staan. Als we echter aannemen dat de mens onderdeel van de natuur is, wat kunnen we dan leren van de natuurkunde?

Amanda Gefter concludeert op haar lange zoektocht naar het Niets dat alles wat 'objectief' lijkt te zijn, dat alleen is vanuit het perspectief van één observator. Ieder systeem bestaat uit 1 observator en het geobserveerde. Alle (wiskundige) problemen in de wereld van het allerkleinste en allergrootste, ontstaan als er een tweede observant in het ene systeem een plek moet krijgen. Wie ooit naar getuigenverklaringen heeft geluisterd, zal dit niet verbazen. Wat natuurkunde vooral bewijst is dat het fundamenteel onmogelijk is dat twee mensen exact dezelfde wereld beschrijven. Het is met andere woorden geen onwil of onkunde als twee mensen een zelfde gebeurtenis anders beschrijven, het is volstrekt logisch: jouw wereld is mijn wereld niet.

Als we 'mijn wereld' zien als een gesloten systeem, dan zijn bijvoorbeeld de onvolledigheidsstellingen van Gödel zeer relevant: elk systeem is in essentie 'onbeslisbaar' - er zijn stellingen die noch bewezen noch ontkracht kunnen worden. Het is een onzekerheid waar met name een bepaald type managers allergisch voor zijn, maar waar we dagelijks mee te maken krijgen. En waar de meesten van ons meestal onbewust prima mee kunnen omgaan. Een andere consequentie van een systeem-benadering van de mens is de wet van behoud van energie. In een gesloten systeem is de hoeveelheid energie altijd gelijk. En alhoewel we met ons lichaam bijvoorbeeld warmte kunnen afgeven aan de wereld buiten ons, en met onze mond energie van buiten naar binnen kunnen werken, is de vraag welke energie er in ons 'denken' en 'voelen' omgaat, nog onbeantwoord. Wij gebruiken de wet van behoud van energie als metafoor in onze begeleidingsprocessen om aan te geven dat mensen niet zozeer 'tegen veranderingen zijn', als wel de behoefte hebben om hun energie zo wijs mogelijk te besteden. Het is nu eenmaal niet verstandig te smijten met energie als je bang bent straks te kort te hebben. Hetgeen ons voor nu weer terug brengt bij een afgeleide van de openingsvraag van deze post: Hoe krijg je mensen in beweging? De natuurkunde biedt hiervoor wellicht meer handvatten dan we tot nog toe in de curricula van de alfa- en gammawetenschappen aangeboden krijgen.

ps. Ik pleit zeker niet voor de beta-wetenschappen als voorbeeld van andere wetenschappen. Juist nu blijkt dat ook de natuurkunde veel menselijker is dan lang aangenomen en fundamenteel evenveel onzekerheden kent, is het zaak dat intellectuelen en wetenschappers, letter- en cijferliefhebbers elkaar leren begrijpen.

Reacties

Plaats als eerste een reactie

Wij maken gebruik van cookies voor onze service. Bezoek je onze website dan ga je akkoord met de cookies.